Oryginał testamentu notarialnego pozostaje w kancelarii notarialnej, w której został sporządzony. Spadkodawca otrzymuje wypis aktu, natomiast oryginał trafia do akt kancelarii i jest przechowywany zgodnie z przepisami Prawa o notariacie. Wpis do Notarialnego Rejestru Testamentów, czyli NORT, nie oznacza przekazania do rejestru kopii ani treści dokumentu. NORT jest jedynie informacją, gdzie testament można odnaleźć.
Gdzie znajduje się oryginał testamentu notarialnego?
Testament sporządzony w formie aktu notarialnego jest przechowywany przez notariusza w kancelarii. Dokument pozostaje częścią repertorium i archiwum akt notarialnych. Osoba sporządzająca testament dostaje wypis, czyli urzędową kopię aktu, ale nie zabiera oryginału do domu.
Takie rozwiązanie ogranicza ryzyko zgubienia, zniszczenia albo ukrycia dokumentu. Wypis może służyć spadkodawcy do wykazania treści czynności, jednak po jego śmierci podstawą dalszych czynności jest oryginał znajdujący się w aktach kancelarii.
Co dzieje się z testamentem po zamknięciu kancelarii?
Zakończenie działalności przez notariusza nie powoduje utraty dokumentów. Akta kancelarii są przekazywane zgodnie z właściwą procedurą do innego notariusza albo do archiwum ksiąg wieczystych i dokumentów notarialnych właściwego sądu rejonowego.
W praktyce testament może być przechowywany w kancelarii przez określony czas, a po upływie tego okresu trafia do właściwego archiwum. Przekazanie akt może nastąpić wcześniej, jeżeli notariusz przestaje prowadzić kancelarię. Dzięki temu miejsce przechowywania zmienia się, ale dokument pozostaje objęty urzędowym systemem archiwizacji.
NORT – rejestr, który wskazuje miejsce przechowywania
Notarialny Rejestr Testamentów nie zawiera treści testamentu. Nie ma w nim skanu, wypisu ani informacji o tym, kto został powołany do spadku. Rejestr potwierdza jedynie istnienie testamentu i wskazuje kancelarię, w której znajduje się dokument albo do której akt został przekazany.
Można więc traktować NORT jak drogowskaz, a nie elektroniczny sejf z testamentami. Wpis jest dobrowolny i następuje na wniosek testatora. Rejestr działa od 2011 roku i może obejmować zarówno testamenty notarialne, jak i dokumenty przyjęte przez notariusza do depozytu.
| Cecha | Testament własnoręczny przechowywany w domu | Testament notarialny |
|---|---|---|
| Miejsce przechowywania | Zwykle dom, depozyt lub inne miejsce wybrane przez testatora | Kancelaria notarialna, a później właściwe archiwum |
| Ryzyko utraty | Może zostać zgubiony, zniszczony albo nieujawniony rodzinie | Oryginał pozostaje w aktach kancelarii i podlega archiwizacji |
| Łatwość odnalezienia po śmierci | Zależy od tego, czy ktoś wie o dokumencie i znajdzie jego miejsce | Może zostać łatwiej zlokalizowany dzięki wpisowi w NORT |
| Rejestracja | Możliwa po złożeniu dokumentu u notariusza do depozytu | Możliwa na wniosek testatora |
Jak odnaleźć testament po śmierci spadkodawcy?
Jeżeli nie wiadomo, czy zmarły sporządził testament albo w której kancelarii go przechowywano, można zwrócić się do notariusza o sprawdzenie NORT. Warunkiem uzyskania informacji jest przedstawienie aktu zgonu. Dostęp do danych rejestru mają notariusze, dlatego zapytanie składa się za pośrednictwem wybranej kancelarii.
Poszukiwanie dokumentu zwykle przebiega w następujący sposób:
- Uzyskaj akt zgonu osoby, której testamentu szukasz.
- Udaj się do dowolnego notariusza i przedstaw dokument oraz dokument tożsamości.
- Poproś o sprawdzenie, czy testament został zarejestrowany w NORT.
- Jeżeli rejestr wskaże kancelarię, skontaktuj się z notariuszem przechowującym akta albo z właściwym archiwum.
- Po ustaleniu uprawnień wystąp o wypis testamentu lub przeprowadzenie czynności związanych z jego otwarciem i ogłoszeniem.
Wypis testamentu może otrzymać osoba, której dotyczą jego postanowienia, w szczególności spadkobierca testamentowy lub zapisobierca. Uprawnienie może przysługiwać także wykonawcy testamentu, kuratorowi spadku albo innym osobom wskazanym w przepisach. Jeżeli testament był jedynie złożony do depozytu, zasady wydania dokumentu mogą być inne. W razie sporu albo braku bezpośredniego uprawnienia o udostępnienie testamentu może wystąpić sąd.
Notatka ekspercka – czy rodzina dowie się o testamencie za życia?
Notariusz nie informuje rodziny o sporządzeniu testamentu ani o jego treści za życia spadkodawcy. Obowiązuje go tajemnica notarialna, która chroni prywatność i swobodę testatora. Dopiero po śmierci, po przedstawieniu aktu zgonu i w ramach właściwej procedury, można ustalać istnienie oraz miejsce przechowywania testamentu.
Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch kwestii: oryginał znajduje się w aktach kancelarii lub właściwego archiwum, a NORT tylko pomaga ustalić jego lokalizację. Dzięki temu zamknięcie kancelarii ani upływ wielu lat nie powinny same w sobie prowadzić do zaginięcia dokumentu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady notariusza lub prawnika. W konkretnej sprawie zakres uprawnień do uzyskania testamentu może zależeć od jej okoliczności.
