Podpisanie umowy w mieszkaniu

Co powinna zawierać umowa przedwstępna kupna mieszkania?

Autor: Redakcja ellorien.pl Opublikowano Czas czytania: 7 min

Umowa przedwstępna kupna mieszkania powinna dokładnie określać strony, nieruchomość, cenę oraz termin zawarcia umowy przyrzeczonej. Najważniejsze decyzje dotyczą także rodzaju wpłaty – zadatku albo zaliczki – oraz formy dokumentu. Akt notarialny daje kupującemu silniejszą ochronę niż zwykła forma pisemna, dlatego przed podpisaniem trzeba sprawdzić księgę wieczystą i wszystkie obciążenia lokalu.

Czym jest umowa przedwstępna kupna mieszkania?

Umowa przedwstępna zobowiązuje jedną albo obie strony do zawarcia w przyszłości oznaczonej umowy, czyli w tym przypadku umowy sprzedaży mieszkania. Jej definicję zawiera art. 389 Kodeksu cywilnego. Dokument nie przenosi własności lokalu. Kupujący staje się właścicielem dopiero po podpisaniu umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego.

Taką umowę podpisuje się często wtedy, gdy kupujący potrzebuje czasu na uzyskanie kredytu hipotecznego, a sprzedający musi uregulować stan prawny nieruchomości albo zgromadzić dokumenty wymagane przez notariusza. Umowa porządkuje ustalenia i ogranicza ryzyko, że jedna ze stron sprzeda mieszkanie komuś innemu lub zmieni uzgodnione warunki.

Co musi zawierać umowa przedwstępna?

Zgodnie z art. 389 Kodeksu cywilnego umowa przedwstępna powinna zawierać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. Przy sprzedaży mieszkania oznacza to przede wszystkim jednoznaczne wskazanie, kto sprzedaje, kto kupuje, jaki lokal jest przedmiotem transakcji i za jaką cenę ma zostać sprzedany.

Dane stron umowy

Dokument powinien identyfikować wszystkich sprzedających i kupujących. Trzeba uwzględnić współwłaścicieli, a w przypadku małżeńskiej wspólności majątkowej co do zasady dane obojga małżonków. W umowie należy podać:

  • imię i nazwisko każdej strony,
  • adres zamieszkania,
  • numer PESEL,
  • serię i numer dokumentu tożsamości,
  • stan cywilny, gdy ma znaczenie dla transakcji,
  • informację o pełnomocniku i zakresie pełnomocnictwa, jeśli strona działa przez reprezentanta.

Dokładny opis mieszkania

Opis powinien pozwalać bez wątpliwości ustalić, jaka nieruchomość ma zostać sprzedana. Należy wskazać adres, powierzchnię użytkową, liczbę i rodzaj pomieszczeń oraz tytuł prawny sprzedającego. Istotny jest także numer księgi wieczystej, a jeśli lokal jej nie ma – informacja o tym i wskazanie dokumentu potwierdzającego prawo do lokalu.

W umowie trzeba opisać również elementy sprzedawane razem z mieszkaniem, na przykład komórkę lokatorską, piwnicę, garaż lub miejsce postojowe. Jeżeli są ujawnione w innej księdze wieczystej albo stanowią udział w odrębnej nieruchomości, powinny zostać opisane osobno.

Cena i sposób zapłaty

Cenę należy podać jednoznacznie, najlepiej cyframi i słownie, wraz z określeniem, czy obejmuje także pomieszczenia przynależne lub miejsce postojowe. Warto wskazać harmonogram płatności, rachunek, na który trafią środki, oraz część ceny wpłacaną przy podpisaniu umowy przedwstępnej.

Termin zawarcia umowy przyrzeczonej

Najbezpieczniej wskazać konkretną datę albo jasno określony termin graniczny. Przy finansowaniu kredytem trzeba uwzględnić czas potrzebny na decyzję banku, podpisanie umowy kredytowej i przygotowanie dokumentów do aktu notarialnego.

Brak terminu nie powoduje automatycznie nieważności umowy. Zgodnie z art. 389 Kodeksu cywilnego strona uprawniona może wyznaczyć termin zawarcia umowy przyrzeczonej. Jeżeli w ciągu roku od podpisania umowy przedwstępnej żadna ze stron nie wyznaczy takiego terminu, nie można żądać zawarcia umowy przyrzeczonej na jej podstawie.

Przed podpisaniem sprawdź, czy dokument zawiera wszystkie podstawowe elementy:

  • dane wszystkich stron wraz z informacją o reprezentacji,
  • dokładny opis mieszkania, numer księgi wieczystej i prawa do pomieszczeń przynależnych,
  • jednoznacznie określoną cenę oraz sposób i terminy płatności,
  • termin zawarcia umowy przyrzeczonej,
  • zobowiązanie stron do zawarcia umowy sprzedaży,
  • podpisy wszystkich osób zobowiązanych.

Zadatek czy zaliczka?

Zadatek i zaliczka nie są synonimami. Obie kwoty mogą zostać zaliczone na poczet ceny po zawarciu umowy sprzedaży, ale ich skutki w razie niedojścia transakcji do skutku są inne. Zadatek reguluje art. 394 Kodeksu cywilnego i pełni funkcję zabezpieczającą.

Cecha Zaliczka Zadatek
Funkcja Część ceny wpłacona z góry Zabezpieczenie wykonania umowy
Podstawa prawna Brak szczególnej regulacji odpowiadającej art. 394 KC Art. 394 Kodeksu cywilnego
Gdy umowa zostanie wykonana Jest zaliczana na poczet ceny Jest zaliczany na poczet ceny
Gdy kupujący ponosi odpowiedzialność za brak transakcji Co do zasady podlega zwrotowi Sprzedający może go zatrzymać
Gdy sprzedający ponosi odpowiedzialność Co do zasady podlega zwrotowi Kupujący może żądać dwukrotności zadatku
Gdy żadna strona nie odpowiada za brak transakcji Podlega zwrotowi Podlega zwrotowi, bez obowiązku zapłaty podwójnej kwoty

Przewiń tabelę w bok →

Jeżeli strony nie postanowią inaczej, zadatek może zostać zatrzymany przez sprzedającego, gdy do umowy nie dochodzi z przyczyn leżących po stronie kupującego. Gdy odpowiedzialność ponosi sprzedający, kupujący może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Przyczyną może być na przykład sprzedaż lokalu innej osobie albo bezpodstawna odmowa zawarcia umowy.

Strony często ustalają zadatek jako kilka procent ceny, ale przepisy nie wskazują jednej obowiązkowej wysokości. Jeżeli zakup jest finansowany kredytem, umowa powinna jasno określać, co dzieje się z zadatkiem w razie odmowy finansowania. Sam fakt nieuzyskania kredytu nie zawsze wystarczy do bezkosztowego odstąpienia od umowy.

Forma pisemna czy akt notarialny?

Umowę przedwstępną można zawrzeć w zwykłej formie pisemnej. Nie trzeba sporządzać jej u notariusza, aby była ważna. Forma aktu notarialnego zapewnia jednak silniejszą ochronę, ponieważ pozwala dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej, a nie tylko naprawienia szkody.

Cecha Forma pisemna Akt notarialny
Koszt Zwykle brak opłaty za sporządzenie dokumentu Taksa notarialna, wypisy i ewentualne opłaty sądowe
Roszczenia Co do zasady odszkodowanie za szkodę wynikającą z niedojścia umowy do skutku Możliwość dochodzenia zawarcia umowy przyrzeczonej na podstawie art. 390 § 2 KC
Wpis do księgi wieczystej Brak podstawy do wpisania roszczenia wynikającego z tej umowy Możliwość ujawnienia roszczenia o przeniesienie własności w dziale III
Rola notariusza Strony samodzielnie przygotowują i weryfikują dokument Notariusz sprawdza tożsamość, dokumenty i zgodność czynności z prawem

Przewiń tabelę w bok →

Art. 390 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zawarcia umowy przyrzeczonej, gdy umowa przedwstępna spełnia wymagania dotyczące ważności umowy finalnej, w szczególności wymagania co do formy. Przy sprzedaży nieruchomości oznacza to w praktyce akt notarialny. W zwykłej formie pisemnej zasadniczo pozostaje roszczenie odszkodowawcze.

Notariusz może także złożyć wniosek o wpis roszczenia do działu III księgi wieczystej. Koszt aktu zależy między innymi od wartości nieruchomości i zakresu czynności. Maksymalne stawki taksy wynikają z rozporządzenia w sprawie taksy notarialnej, dlatego przed wizytą warto poprosić kancelarię o wyliczenie całkowitych kosztów.

Jakie dodatkowe zapisy zwiększają bezpieczeństwo?

Poza minimum wynikającym z art. 389 KC strony mogą wprowadzić postanowienia dopasowane do konkretnej transakcji. Szczególnie przydatne są:

  • warunek uzyskania kredytu – możliwość rozwiązania umowy albo odstąpienia od niej bez utraty zadatku po spełnieniu jasno opisanych warunków,
  • oświadczenie o stanie prawnym – potwierdzenie, że sprzedający jest uprawniony do sprzedaży i ujawnił wszystkie obciążenia,
  • oświadczenie o braku zadłużenia – dotyczące opłat wobec wspólnoty, spółdzielni, dostawców mediów i innych należności związanych z lokalem,
  • oświadczenie o braku osób zameldowanych albo termin ich wymeldowania,
  • termin wydania mieszkania, przekazania kluczy i sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego,
  • zasady rozliczenia mediów, opłat i ewentualnego wyposażenia pozostającego w lokalu.

Można również określić prawo odstąpienia, kary umowne lub inne konsekwencje naruszenia obowiązków. Każdy taki zapis powinien być konkretny. Samo ogólne stwierdzenie, że strona „ponosi odpowiedzialność za niewykonanie umowy”, może nie wyjaśniać, kiedy powstaje obowiązek zapłaty i w jakiej wysokości.

Co sprawdzić przed podpisaniem dokumentu?

Najważniejszym źródłem informacji o stanie prawnym lokalu jest księga wieczysta. Przed wpłatą pieniędzy porównaj jej treść z dokumentami przedstawionymi przez sprzedającego i z projektem umowy. Weryfikację przeprowadź w następującej kolejności:

  1. Sprawdź numer księgi wieczystej i zgodność adresu oraz oznaczenia lokalu z treścią umowy.
  2. Zweryfikuj w dziale II, kto jest właścicielem albo uprawnionym do lokalu i czy wszyscy uprawnieni podpiszą dokument.
  3. Przejrzyj dział III pod kątem służebności, roszczeń, ostrzeżeń, egzekucji i innych ograniczeń.
  4. Sprawdź dział IV, w którym ujawnia się hipoteki, oraz ustal sposób ich spłaty i wykreślenia.
  5. Poproś o zaświadczenie wspólnoty albo spółdzielni o braku zaległości i ustal, czy lokal nie ma osób zameldowanych.
  6. Porównaj stan mieszkania, pomieszczeń przynależnych i wyposażenia z opisem zawartym w umowie.

W księdze mogą być widoczne wzmianki o złożonych wnioskach. Taki wpis oznacza, że stan ujawniony w rejestrze może się zmienić, dlatego przed podpisaniem umowy trzeba ustalić, czego dotyczy wzmianka. Przy spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu księga wieczysta może nie istnieć. Wtedy potrzebne jest aktualne zaświadczenie ze spółdzielni potwierdzające uprawnienie sprzedającego, stan opłat i informacje o gruncie.

Jakie dokumenty przygotować do notariusza?

Dokładny zestaw dokumentów zależy od rodzaju prawa do lokalu i sytuacji właściciela. Zwykle potrzebne są dokumenty tożsamości stron, podstawa nabycia mieszkania oraz dokumenty dotyczące nieruchomości. W przypadku hipoteki sprzedającego notariusz może wymagać zaświadczenia banku o saldzie zadłużenia i warunkach jego spłaty.

Przy spółdzielczym prawie do lokalu potrzebne jest zazwyczaj zaświadczenie ze spółdzielni. W sprawach spadkowych mogą być wymagane dokumenty potwierdzające nabycie spadku i zaświadczenia podatkowe. Ostateczną listę kancelaria powinna wskazać przed sporządzeniem aktu.

Umowa przedwstępna nie jest formularzem do bezrefleksyjnego skopiowania. Przy wysokiej wartości transakcji, kredycie, hipotece, współwłasności albo nieuregulowanym dziedziczeniu projekt warto skonsultować z notariuszem lub prawnikiem. Dobrze określona nieruchomość, cena, termin, zasady zadatku i forma aktu decydują o tym, jaką ochronę rzeczywiście otrzyma kupujący.

O autorze

Redakcja ellorien.pl

Ellorien to poradnik o sprawach związanych z nieruchomościami. Wyjaśniamy, jak bezpiecznie kupić i sprzedać mieszkanie, dom lub działkę, jak przygotować umowę najmu i na co uważać jako wynajmujący i najemca. Pokazujemy, jak czytać księgi wieczyste, uzyskać wypis z rejestru gruntów i przejść przez formalności, także przy darowiźnie czy spadku. Treści mają charakter informacyjny i nie stanowią porady prawnej.

Wszystkie wpisy autora

Czytaj również